Читаем Трава і камень полностью

Як два агні, абдымемся так, дрэва,

і танна суцяшаць сябе не будзем.

Дагэтуль я саромюся прызнацца,

як вечна, як пакутліва люблю.

Ці падалося мне, ці сапраўды

ты клікала мяне? Куды ты, дрэва?

Бязлітасная цемра навакол.

I птушка, за якой імкнешся,

— птушка смутку. I ліст не ад вясны палёт займеў.

Як плачуць нашы карані сляпыя — чую.

1976

***

...і прыдумалі, які я:

так прыгожы, а так брыдкі,

так благі, а гэтак добры,

так вясёлы, гэтак сумны,

так стары, а так не надта.

Яшчэ дзякуй, надтачылі

столькі — птушкі,

столькі — дрэва:

то квітнею,

то шчабечу,

на сябе самога сеўшы.

1976

ЛАГОДА ГЭТАЕ ЖЫЦЦЁ

Бы гладзіш птушку

ці глядзіш

на басаногі след дзіцячы —

так жывеш.

Ёсць у табе лагода,

і мае словы крыляцца ў цябе:

дай несці гэты сцяг і мне таксама.

Каменне зацвіло — не абарву,

няхай пяе няпужанай лагода.

Зламаная галіна прынялася —

зноў вешаем пад яблыняй калыску.

Глядзі, я ж гаварыў,— няма канца.

Багі адпачываюць пад рабінай.

Спытайся, што не ведаеш, у іх,

а потым адчыні старую скрыню

і кужалю адрэж ім — на кашулі.

Цвіце рабіна — дзякуюць багі.

Прачнуўшыся, кугікае дзіцёнак:

нябачны хтосьці гушкае калыску

і з ім гамоніць,— і яму відаць,

як неба адчыняецца ўрачыста

і як усе ўсміхаюцца яму

і гушкаюць калыску. Бедалажка!

Лагода гэтае жыццё, лагода.

1976

АПОШНЯЯ БАЛАДА

Кашаль — як тупы спрадвеку нож.

Сонца

сочыцца ў сардэчкі аканіц.

Сціхла ўсё — каструлі, вёдры, дзверы.

Закрэслена аджытае даўно,

мухамі заседжаным крыжом — акно:

ідзі ўжо, ідзі, жыццё ты маё!

Нашто яшчэ ўпіраешся ў вушак дзвярны,

нашто яшчэ чапляешся за слуп варот?

Вось толькі рукі зараз дзе падзець

з пальцамі, пакурчанымі болем,

з завусеніцамі каля пазногцяў,

вялікія, нязграбныя, аж сорам.

Анёльчыкі — мае унучаняты,

умыты і святочна апрануты,

на сцежку да магілак сыплюць кветкі.

Пайду, пайду, ўрублю сякеру толькі

ў цурбак — каб не згубілася.

Намацваюць пад ложкам ногі доўга

старыя боты ў плямах перагною —

няўжо ісці да бога басанож?

1976

ЖЫЦЦЁ ПАЭТА

З вечарынкавай песні,

З песні буднічных дзён,

З жыта, з лёну мяне саткалі.

Чалавека сустрэнеш — да долу паклон,

Шапку першым здымі, наказалі.

Шапку першым здымі —

Я з ахвотай здыму,

Аддаю ўсім паклон-прывітанне:

I хлебу твайму,

I сэрцу твайму,

I твайму хаценню-жаданню.

Надавалі вы гэтулькі мне за гады,

Што не сорам было б і сагнуцца,

Але ж трэба крочыць нястомна туды,

Адкуль нам назад не вярнуцца.

1976

БАЛЬШАК ВАЙНЫ

(можа, і я —

не дужа маленькі для кулі,

калі рулі вінтоўкі крычу:

свой я, свой!)

                    ...дарогаю той,

кажуць, палова Еўропы прайшла

пад якатанне сабак усёй вёскі,

услед несучы, нібы нож,

                             у спіну ўвагнаны,

крык «О Езус!..».

Сякера глядзіць на дарогу.

Крыж глядзіць на дарогу.

Бяжы, дзіцятка, на луг, на луг

шукаць траву праўды.

Вячэрняе сонца

                        з вокнаў

цаляла ў мяне...

                         (а траву

тую скасілі, на свежай пакошы

нагу пракалоў я)

                         О Езус! —

клікала кроў маім голасам.

1976

ПОЎНАЧ І

Ля вуснаў даравальная рука.

О, як трымціць прамень безабаронны —

жывая кропля на павейках ночы!

Ужо ты разгаданы? Ужо пражыты?

Названы імем?

                      Посуд мітусні

як быў парожні — так і ёсць парожні.

А тыя бляшкі (калі гэтак трэба)

няхай засведчаць галас, пыху, тлум.

Адно — свайго кахання не саромся.

Хвілін, калі адбіліся нябёсы

у паўнаце тваёй. Не прыніжайся

ля даравальных рук. Ужо цяпер

дзівіся, сэрца, пільна і пачуеш:

які час гаманлівы і якая

маўкліва-засяроджаная вечнасць!

1976

ПОЎНАЧ ІІ

Ці дакрануцца, бы калісь, пяшчотна

асот і асака яшчэ? Ці свет

абернецца ранейшай дабрынёю?

Бяздоннем галасоў мяне ён мусіць

паклікаць, засмуціць, усцешыць, звабіць.

Ён будзіць ува мне такое рэха,

што ад яго душуся ў цемры: жыць!

Не тут, дзе я цяпер, а там, а там...

дзе ўчора... але заўтра... і яшчэ

далей... Вяртаюцца плады ў суквецце

ўва мне і не ўва мне... ў насенне — дрэва,

у цемру — дзень. Усё наўзбоч мяне.

Усё ўва мне. I не маё усё-ткі.

Спакой з табою, чалавечы сын! —

ты на зямлі прамовіць паспяваеш,

на момант апярэдзіўшы сябе.

Тваёй душы пахмурнае аблічча

нябёсы мыюць птаствам і святлом.

1976

***

Малю цябе, каб гэты цуд адбыўся.

Ты ўмела адгадаць азёр імёны

яшчэ тады, калі яны ляталі...

¹

Люблю! — гукала, галаву узняўшы,

і клаліся яны ля ног тваіх,

а я адзін у небе заставаўся.

Усё далей-далей з хвілінай кожнай

сплывае, што павінна знікнуць,

калі яго любоў не абароніць.

Ты бачыш ў небе воблачка-азерца,

што з ціхаю журбой плыве на захад;

пакліч яго па імені, пакліч,

пакуль яшчэ я — не за небасхілам.

1976

ЛІТВА

Ты словам, словам ува мне,

і ты ўва мне ўсё хлебам, хлебам.

Вырошчвай дрэва, пад якім,

нібы браты, пасядуць людзі.

1976

КАБ СПЯВАЎ ПРА ЦЯБЕ

Я ўжо ёсць, існую,

як камень, падкінуты ўгору,

каб спяваў пра цябе,

твая птушка і крык, Літва!

З лёну, з дрэва, з гліны —

выйдзі, пакажыся, сціплая!

Ідзі проста на гук

роднае мовы —

і знойдзеш мяне...

Яшчэ слова — цябе я ўбачу,

ціхую і чыстую, як нядзеля:

белы абрус на стале

з выцвілымі плямамі крыві.

Тут дзялілі хлеб.

Не пакінь мяне аднаго

у задумлівасці самотнай.

Дай неба,— прашу,—

каб шэраму каменю спяваць —

дай неба,

якога твой Нёман поўны.

Я ўжо ёсць, існую,

як камень, падкінуты ўгору,

каб спяваў пра цябе.

1975

ШЧАСЦЕ, ШТО МАЮ ЦЯБЕ

У святле звечарэлых нябёсаў