Читаем Ол тгэн уораана… полностью

Оттон кини, бииргэ рэммит лээннэээр Соппуруон Алаастыырапка эппитинии, Дьокуускай педрабфагыгар, дойдутуттан тэйэн, Даайаны умнаары рэнэ киирбэтээ (манна диэн эттэххэ, Соппуруон кини сээргээбитин «От рэххэ» диэн кэпсээни суруйарыгар туаммыта, ол кинигэтин анабыл суруктаан бэлэхтээбитэ билигин Миитэрэй сыттыгын анныгар сытар ээ).

Даайа срээ Ньукууу талбыта. Ньукууу ордорбута.

Кырдьык, Ньукуус дьннээх чгэйэ, майгылаах мааныта этэ. Онно эбии ырыата, ктэ сыттаа дии. тбтн инэччи соус кэннигэр быраан олорон, хормуоскатын араастык эрийэн-мускуйан бардаына, хантан да кэлбиттэрэ биллибэт алыптаах дорооннор эйээрэ кутулла тэллэрэ… Ама, оннукка хайа кыыс оо срээ битиргэччи тэппэт буолуоай?!

Аны кэлэн, букатын кыларыйан турар кырдьыгынан билинэр буоллахха, рабфакка киирэригэр санаатын тгээр, бэрт ыраах да буоллар, ханнык эрэ эрэл кыымнара кылахачыаллара. Баардар, рэхтэнэн, оччотооуга этэллэринии, хамыаар буолан дойдубар кэллэхпинэ, Даайа миигин атын хараынан кр диэн. Ол да иин туохха да аралдьыйбакка рэммитэ. Ол да иин бииргэ рэммит кыргыттарын ортотугар «Дмитриан манаах» аатырдаа. Ол «манаах» тгэр тлх улахан таптал кутаата клбр кдэпчилэнэрин бииргэ рэммит кыргыттара барахсаттар хантан билиэхтэрэ этэй?! Оттон уопсайга биир хоско олорбут уолаттара тулуурдаахтар да эбит. Боруобаа, кулгааар куба саахтаабыт киитэ хас кн ахсын музыкалаатаа аатыран, мандолина мунааы тардыратарын истэн кр эрэ.

Миитэрэй биллэ-биллибэттик мичик гынан баран, баын быа илгистэн ылла.

Оччотооуга ону йдр кэлиэ баар дуо?! Хомсомуол хотойо хоппотоо суох этэ ээт… Кырдьык, мандолинаны барбах тыаатарын тыаатар буолбута. Ол гынан баран, ол, сирэйинэн эттэххэ, чахчы тыаатыы эрэ этэ, иэйэ-куойа уонна, саамай срнэ, атыттар тыгыалас тымырдарын таарыйан дьинээхтик оонньооун сыта да суоа.

Айдарыы диэн, хор, оннук кытаанах. Кииэхэ барытыгар биир тэник бэриллибэт. Т да ардыгар бэрт хотуулаахтык биир кии сатыырын атын сатаабата суох диэтэрбит, дьи чахчытыгар кии сатыырын кии сатаабата, дьэ, эмиэ баар буолар. Ону хомнуо хойут сииккэ сиэллэххинэ, хаарга хаамтаххына биирдэ долоойдотору баар – кыыыта.

Оттон Ньукуус, т да эргиччи дэгиттэр дьоурдааын иин, рэххэ барбатаа уонна, кырдьыгынан эттэххэ, оччотооу кэм ирдэбилинэн киирэр кыаа да суох этэ.

Ону Миитэрэй, оскуоланы бтэрэр кэрэ-бэлиэ, бу кэлэн санаатахха – эмиэ да рлээх, эмиэ да хомолтолоох саастарыгар биирдэ кэлэн, соуйа билбитин бу баар курдук йдр.

Кинилэр с биэрэстэ курдук тэйиччи сытар алаастан сылдьан рэнэр этилэр. Ол с биэрэстэлэрин Даайаларын суумкатын олбус-солбус тутан, к-дьаа ону-маны ыаахтаан букатын да билбэккэ хаалаллара. Биирдэ эмиэ ол курдук эрийэ-буруйа дьиэлээн испиттэрэ. Сандааран-чаылыйан сааскы кн ааттааа этэ, онно эбии Миитэрэй история уруогар «тороскуустары кыайан-хотон» (ы, кии билигин сонньуйа да саныыр) «туйгун» сыананы ылбыт буолан, ктн кыната эрэ суоа.

– Дьокуускай т эрэ улахан буолла? Оскуоланы бтэрдим да, булгу рэххэ барабын. Бары бииргэ барар инибит, – Кэрэх Ыйаабыт тумулун быан иэн, сып-сылаас сыстанас хаары ытыан ылан, мчк оороот, бэрт дьиктитик сараадыйбыт лабаалардаах хаааыта эрэ чаылаа быа дапсыйтарбыт баараай тиити быраан куууннарбыта. – а-аа! Баар! Ворошиловский стрелок! сс биир тороскуус морбойдо!

Онтон дьоно саарбаттарыттан дьиибэргээн, хайыа биэрбитэ:

– Хайа, тоо ньим бардыгыт?! – Ньукууу хатыйан тэрбитэ. – Э-ээ! Ийэин эмсэхтии сылдьыаххын баараы-ын! Эн эмиэ тороскуус быыылааххын… – диэн иэн, Ньукуус хараын кр биэрээт, харан хаалбыта.

Ол харахтар туох санаанан сыдьаайбыттарын Миитэрэй бу билигин да кыайан быааран этэр кыаа суох. Арай далга да баппат далай акаарытык быыыламмытын тута сэрэйбитэ.

Ньукуус ойон туран, хаарын да тэбэммэккэ, аттыларынан Лэгэнтэй оонньор сыаралаах атынан сиэллэрэн иэрин сырсан тиийэн ыстанан кэбиспитэ уонна эргиллэ биэрээт, бырааайдаан, бокуойа суох далбаатыы олорбута.

Оттон мин тугу да улаханнык йдбккбн, оннук даллайбытынан суол ортотугар туран хаалбытым. Ньукуус оннук далбаатаабытынан суол тоойугар киирэн спптгэр, дьэ, биирдэ йднн, сири умса крбтнэн баран иэр Даайаны сырсан такычахтаммытым.

– Ити-ити… Тоо ээ?! – аылаабыт омуммар бопторон ылбытым.

Даайа миигин атаым тумсуттан эээ диэри олус бэркиээбит хараынан крн тааарбыта:

– Ньукуус таайа Хотоороп туунан букатын истибэтэх муу эбитэ дуу?! – уонна суумкатын эи тардан ылаат, ср эрчимнээхтик иннин диэки хаама турбута.

Мин буоллаына, эмиэ даллайбытынан туран хаалбытым. Даайа уонча атылы оороот, миэхэ хайыспыта уонна:

– Миитээ, ити муураах тиити бырахпат буолаар. Ити кэрэх мас ээ, – диэбитэ.

Итини кини сибигинэйэ былаан эппитэ гынан баран, мин тоо эрэ олус чуолкайдык истибитим. Арааа, уоа хамсыырынан крн, срэхпинэн сэрэйбитим эбитэ дуу, хайдаа дуу. Дьэ, билбэтим.

Оттон Хотоороп туунан ол да сахха хайдах тугу да билбэт буолуохпунуй, билэн б буоллаа дии. Дьонум дьиэ иинээини-таынааыны ибир-сибир кэпсэтэллэрин кулгаахтаах аата хайаан истибэт буолуомуй?!