Саамай к?нд? бэлэх

СОФИЯ МАТВЕЕВНА ОХЛОПКОВА

С.М. Охлопкова 1920 с. бала?ан ыйын 28 к. Уус Алдан ?лт?х нэ?илиэгэр т?р??б?тэ. Сэттэ кылаа?ы б?тэрэн, 1940 с. Дьокуускайдаа?ы педучилище?а ??рэнэ киирэр. 1941 с. сэрии са?аланыыта салгыы ??рэнэрэ уустугурар. Онон ??рэ?ин тохтотон ?лэлии барар. Онтон учуутала ы?ырыытынан училищетыгар 1942 с. т?нн?н, 1943 с. ??рэнэн б?тэрэр уонна Усуйаана?а ананар. Манна 1944 с. Николай Михайлович Дарамаевтыын к?рс?н, с?бэлэрин холбоон ыал буолбуттара. 1945 с. ыам ыйын 2 к. Кыайыыны к?рс? бастакы кыыс о?оломмуттара. 1946 с. Токо оройуонугар к???н бараллар. Онно София Матвеевна Чара Токотоо?у оскуолатыгар 1952 с. диэри учууталлыыр, 1952 с. Пединститукка ??рэнэ киирэр. ?с о?олонон, 1954–1956 сс. ?л??х?мэ I Н??р?ктээйитигэр саха тылын, литературатын учууталынан, ??рэх чаа?ын сэбиэдиссэйинэн айымньылаахтык ?лэлиир.

Кэлин оскуолалар, совхозтар, нэhилиэктэр историяларын суруйуунан дьарыктаммыта, архыыпка элбэхтик ?лэлээбитэ: ?л??х?мэ улууhун Токо, Ха?алас улууhун I уонна II Дь?пп?н, Уус Алдан улууhун Бэйди?э, Орто Эбэ оскуолаларын, «Токо», «Лена», «Октябрь 50 сыла» совхозтар историяларын суруйан хаалларбыта. «Кыым», «Саха сирэ», «Сахаада», «Кэскил» хаhыаттарга, «Хотугу сулус», «Чолбон», «Далбар Хотун» сурунаалларга элбэх ыстатыйата бэчээттэммитэ. ?с кинигэни та?аартарбыта: иккитэ остуоруйалары тылбаастаан, биирэ «Былыргы ?б?гэлэрбит олохторо» диэн саха ыалын, сиэр-туом туhунан кинигэ.

Вера Лукина,

кыы?а

Узбек норуотун остуоруйалара

КАРНАЙДААХ УОЛ

Былыр икки уоллаах дьада?ы ки?и олорбута эбитэ ???. ?л?р к?нэ кэлбитигэр, уолаттарын ы?ыртаан ылан эппит:

– Оокколоруом, сотору э?иги бэйэ?ит эрэ хаалыаххыт… Бэйэ-бэйэ?итигэр к?м?л?с??эн, иэдээ??э т?бэстэххитинэ ?р???йсэн, эйэлээхтик олороору?.

Инньэ диэн кэриэ?ин этэн баран ?лб?т. Сотору буолаат, уолаттар кыраттан да м?кк??эн, эти?эн барбыттар.

Арай биирдэ кыра уол т??ээбит, ол т??ээтэ?инэ, киниэхэ а?ата кэлэн эппит:

– То?ойуом, эйигиттэн к?рд???б?н: туох баарын барытын убайгар биэр – кини о?олоох-уруулаах, ыал а?ата эбээт. Оттон бэйэ? мин эргэ карнайбын ылан аан дойду устун айаннаа. А?ыыга-аба?а ылларбыт да дьо??о, ??рэр-к?т?р да дьо??о карнайгынан оонньоо. Оннук сылдьан дьолгун булуо?.

Кыра уол ити курдук о?орбут: туох баарын убайыгар биэрбит уонна бэйэтэ эргэ карнайы ылан айа??а туруммут.

Биир киэ?э улахан хайа хаспа?ар кэлэн хонорго бы?аарыммыт. Бу хаспах абаа?ылар кэлэн тохтуур, кы?ыл к?м?стэрин, атын сыаналаах малларын а?алан кистиир сирдэрэ буоларын хантан билиэй.

Арай т??н ????н са?ана абаа?ылар тиийэн кэлбиттэр да ким тугу, хайдах ылбытын ту?унан ки?иргээн куоту?а-куоту?а кэпсэппиттэр:

– Мин биир ыраахтаа?ы кыы?ын иирдибитим, – диир ма?найгы абаа?ы. – Ол кыы?ы эмтээн ?т??рд?бэтиннэр диэн, биир да эмп киниэхэ ту?алаабат гына, ки?и хара?ар к?ст?бэт икки абаа?ыны баты?ыннара сылдьыбытым.

– Кини ол ыарыыттан хайдах гынан ?т??р??н с?п этэй? – диэн иккис абаа?ы ыйыппыт.

– Арай кини та?ыгар эмискэ карнай тыа?аата?ына, к?ст?бэт абаа?ылар куттанан куотуохтар этэ, оччо?о эрэ ?т??р??н с?п, – диэн ма?найгы абаа?ы эппиэттиир.

Бу кэм?э абаа?ылар ба?ылыктара кэлэр:

– ?уу-?уу, ки?и сыта баар, билэ?ит дуо? – диэн ха?ыытыыр.

Абаа?ылар хаспах и?игэр т?тт?р?-таары сырсыакала?ан, дэлби куттаммыт уолу тутан а?алаллар.

– Би?иги кинини тырыта-хайыта тыытыахпыт! – диэн абаа?ылар ба?ылыктара ха?ыытаабыт.

Хата уол ?й?н с?тэрэ куттамматах, били карнайын сулбу тардан ылбыт да оонньоон кыйы?ыппыт. Абаа?ылар куттанан, малларын-салларын быра?ан, хаспахтан бырдаатта?ан тахсыбыттар да сирэйдэрин хоту тэбинэ турбуттар.