Читаем Кии биирдэ олорор полностью

“Дивизиону дьаайбаппын диэтин да, бттн ээ. Тоо эмиэ ыаспыйалаан ыйыта олороруй?” – диэн Томмот ргэниэн баарда. ргэннэр туран сулбу ыстанан тахсыан да сп этэ. Ол эрээри кини бу ууох сирэйдээх, сылайбыт-сындалыйбыт крнээх киини утары крн олорон ргэммэтэ дааны, ойон туран таырдьа ыстаммата дааны. Иээнэс олоппоугар хам харааланан хаалла.

– Оччоо мин лрбттэн дьаадьыйан, куттала суох сиргэ, бу хонтуораа хохойон олордоум дии.

– Инньэ диэбэппин.

– Инньэ диэбэтэи иин оннугар тахсар, – Ойуурап олоппоун хаачыгыратан, бэттэх тахсан, хос ортотугар тохтоон, Томмоту эттэн танары одуулаан турбахтаата. – Оох, уолаттаар, уолаттаар… Акаары уолаттар. Акаарычааннар… Ууга-уокка буан эрэйи-сору крдххтнэ эрэ йднх муут буоллаа. Наар кстлээх эээргэ, наар дарбааннаах ттгэр талааыт. Испиэктээх оонньоон эрэргэ дылы. Снэн харах крн турдаына “Ураа!” хаыытаабытынан утары срэн иэн охтон тэр, биллэн турар, кыраыабай. Буулдьаа таптарбакка, кыайан-хотон айхалланар оннооор сс ордук чгэй. Ол чааынан мккр суох… – Ойуурап кыараас хоун иигэр тттр-таары хаамта. – “Ордук кутталлаах сиргэ крдсптм…” диигин. Билэит дуо эиги ханна ордук кутталлааын? лр алдьархайын куттал диэн ааттыыр буоллаххытына, ыйы, сылы быа тннэри-кнстэри сппэт, арахпат куттал манна баар, чыкааа, куппууга! Аармыйа кэккэтигэр снэн доотторун кытта бииргэ сылдьан кии эрэ хорсун буолуон сп. Дооттору, умса тээри гыннаххына сскттэн йхтэрэ, тиэрэ тээри гыннаххына, кэтэххиттэн йхтэрэ. Алааары гыннаххына, сбэлиэхтэрэ, сыра-сылба эиннэинэ, кмлхтэрэ, иэдэээ тбэстэххинэ, быыыахтара. Оттон чыкаа, куппуу лэитэ хайдаый? Кини сороор стхтр ортолоругар суос-соотох киирэригэр тиийэр. Км-тирэх буолуох айылаах кии аттыгар мэлигир буолар. Эрэнэрэ эрэ – бэйэтэ. Ол сылдьан кыра эмэ алаы оордо да, кннр сэмэлэнэ, сэрэтиллэ, быыгабардана барбат. Оччоо тлбрэ диэн биир эрэ – бэйэтин тбт. Ол лн иннинэ кини бииэхэ тлх элбэх тн оорбутун уонна лргэр хайдах курдук хорсуннук быыыламмытын сс ким да билиэ суоа турар. Кини туунан хаыакка суруйбаттар, мунньахха араатардаабаттар. Кинилэр скэн рлэрэ, рдк наараадалара диэн суос-соотох – сэбиэскэй былаас кыайыыта, баартыйа дьыалата ргйднэ. Оннук дьоннор – чэкиистэр. Дэлээ дааны, эппитим курдук, рблссйэ эрэллээх куйаа уонна сытыы батаа аатырыахтара дуо? Куйах уонна батас ураты уаарыылаах ыстаалтан ооуллаллар. Чэкиии эмиэ оннук дьонтон смэрдэниллэр. Ким хоргуу куйах, батас оостуой? Уонна оннук куйах, батас туох туалаах буолуон сбй?

Ойуурап эмиэ Томмот аттыгар тохтоото.

– Онон, Чыычаахап, эн хоргус, куттас, млтх кии буоллаххына, албан ааты, дьоун сураы эрэ эккирэтиэр кии буоллаххына, – диэтэ кини уонна остуолга сытар били лоскуй кумааыны ыйда, – ити кумааыгын ыл уонна мантан тахса тур. Оннук буоллаххына, биигиттэн эрдэ-сылла дьгэлийбити ордук. Оннук кии бииэхэ син биир уаабат.

Томмот хараын кырыытынан кумааытын кылап гына крн эрэ ылла, оннуттан хамсаабата.

– Оттон сэбиэскэй былааска чахчы бэриниилээх буоллаххына, сэбиэскэй былаас кыайарын туугар тыыын да биэрэргин чахчы кэрэйбэт буоллаххына, – диэтэ Ойуурап уол хайыырын ктэн турбахтыы тэн баран, – чахчы кытаанах санаалаах, эр срэхтээх буоллаххына, бииэхэ кэл.

Томмот сэриигэ тахсан р баандалары утары кыргыыыга киирсэр баатыттан аккаастана охсуон бэркиээтэ, куппууга лэлиэхпин баарбаппын диэн быа бааччы этиэн эмиэ сааранаата. Инньэ гынан харааччы мунан, онон-манан соролообут куобах тыа бэргээтин мускуйа сатыыр тбгэр тстэ. Хайа уонна мин кырдьык хоргуспун, ааты-суолу эрэ эккирэтиэбин диэн кумааытын сулбу тардан ылан тахсара эмиэ да срэ бэрт дии, т дааны сэриилэиэи баарбыт иин.

Ойуурап уол туругун йдт быыылаах, кэлэн оннугар тттр олордо, хамсатыгар саа табах уурунна.

– Чэ сп, ити кии тута быаарыммат суола буолуо. Чыычаахап, бу суругу бииэхэ хааллын. Эн бэйэ дьиээр бар уонна толкуйдаа. Быаарыннаххына кэлээр. Ол курдук.

Ойуурап остуолга сытар кумааылары сыарыччы тардан умса тстэ уонна табаын тардан буруолатан бусхаардыбытынан барда.

Томмот саата суох аргыый ааны аан таыста.

Таырдьа эбии туманнырбыт, хараарбыт. Киээ буолан сс тымныйбыт: кии иэдэин быыта хаарыйбахтыыр.

Томмот, Улахан уулуссаа киирэн, техникумнуурун дуу, дьиэлиирин дуу сааранаан турдаына, туман быыыттан тиэтэйэн элэкэчийбит клк тахсан анньылынна. Суумка тротуар чигдитигэр тэр тыаа иилиннэ.

– ук! – диэбитинэн клк суумкаа ткйд.

– Кыыча! – уол клг илиититтэн харбаата.

– Эн эбиккин дуу? – кыыс кллэ. – Мин хайа баайы суолу мээйдээн хороллон турарый диэн мттбтм ээ.

– Бу ханна харбыаласты?

– Балыыаа.

– Тоо?

– Тыый, мин онно лэлиибин ээ. с нэдиэлэм. Санитаркалыыбын. Ардыгар сиэстэрээ кмлбн. Куорат рэин тэрилтэлэриттэн гс кыргыттар онно лэлииллэр. рэхтэрин кэнниттэн.

– Ноо! Эмчит эбиккин дии, билбэтэим.

– Оо, эмчит буолуом ыраах. Билиитэ ыраастыыбын, сууйабын, сотобун эрэ. Мин палаатабар ксэ кыаммат ыарыахтар сыталлар. Хас да бааырбыт кыыл армеец баар. Олору аатабын, крбн-харайабын.